Bezpieczeństwo granic i infrastruktury krytycznej trzeba dziś traktować jako jeden system, a nie jako oddzielne obszary działania. Granica, sieci telekomunikacyjne, energetyka, transport i cyberbezpieczeństwo są ze sobą ściśle powiązane.

• Technologia jest niezbędna, ale nie może działać w oderwaniu od człowieka i prawa. Sztuczna inteligencja, biometryka i systemy analityczne mają wspierać decyzje, lecz ostateczna odpowiedzialność musi pozostawać po stronie człowieka.

• Największym wyzwaniem pozostaje tempo zmian zagrożeń. Przeciwnik szybko obserwuje i adaptuje się do nowych rozwiązań, dlatego państwo i służby muszą stale modernizować systemy oraz rozwijać własne zdolności technologiczne.

• Kluczowa jest interoperacyjność służb, wojska i sektora prywatnego. Debata pokazała, że skuteczna ochrona wymaga wspólnego działania, wymiany danych i ćwiczenia procedur jeszcze przed wystąpieniem kryzysu.

• Prawo musi nadążać za realnymi potrzebami operacyjnymi. Bez odpowiednich podstaw legislacyjnych nawet dostępne technologie nie mogą być w pełni wykorzystane, zwłaszcza w obszarze zwalczania dronów i działań niekinetycznych.

• Suwerenność technologiczna została wskazana jako warunek bezpieczeństwa państwa. Polska powinna rozwijać własne rozwiązania i własne kadry, aby ograniczać zależność od zewnętrznych dostawców i ryzyka ukrytego w łańcuchach technologicznych.

• Wspólnym mianownikiem całej dyskusji była potrzeba przejścia z reaktywności na proaktywność. Zamiast jedynie odpowiadać na zagrożenia, państwo ma budować zdolność wcześniejszego wykrywania, przewidywania i odstraszania.

Debata „BEZPIECZEŃSTWO I TECHNOLOGIA NA GRANICACH PAŃSTWA POLSKIEGO” poświęcona była roli nowoczesnych technologii w ochronie granic, infrastruktury krytycznej i bezpieczeństwa państwa. Uczestnicy podkreślali, że Polska funkcjonuje dziś w warunkach permanentnego zagrożenia, obejmującego cyberataki, sabotaż, dywersję oraz działania z użyciem dronów. Wskazywano, że skuteczna ochrona wymaga nie tylko sprzętu, lecz także integracji danych, interoperacyjności służb i współpracy z przemysłem oraz partnerami międzynarodowymi. Dużo miejsca poświęcono biometrii i systemom informacyjnym, które mają pozwolić na wcześniejsze wykrywanie zagrożeń i ograniczanie prób kradzieży tożsamości.

Paneliści zwracali też uwagę na znaczenie Bałtyku jako obszaru szczególnie wrażliwego, gdzie kluczowe są systemy rozpoznania, monitoring oraz ochrona portów, kabli i gazociągów. Ważnym wątkiem była również sztuczna inteligencja, postrzegana jako narzędzie wspierające analizę ogromnych zbiorów danych, ale nie zastępujące człowieka w podejmowaniu ostatecznych decyzji.

Wiele wypowiedzi dotyczyło także barier prawnych, które spowalniają wykorzystanie dostępnych technologii, zwłaszcza w zakresie neutralizowania dronów i działań niekinetycznych. Debata zakończyła się wspólnym wnioskiem, że Polska potrzebuje własnych, suwerennych rozwiązań technologicznych, dobrze wyszkolonych kadr i jasnych podstaw prawnych, aby skutecznie chronić granice i infrastrukturę państwa.

Cytaty z dyskusji: 

• gen. bryg. rez. Artur Jakubczyk, AJ DEFENCE: „Po pierwsze, musimy zbudować autonomiczne, dobrze wypracowane technologie, które będą służyły wyłącznie nam. Budując tego typu systemy i technologie, będziemy opierać je na naszej myśli technologicznej, wykorzystując oczywiście to, co jest dostępne, i to, co możemy wypracować w ramach współdziałania zarówno z krajami NATO, jak i krajami Unii Europejskiej. Pozwoli nam to zbudować coś, co będzie można łatwo zintegrować w tak zwany zintegrowany system obrony Europy czy też bilateralnie z innymi państwami, z którymi chcemy wymieniać dane w czasie rzeczywistym lub co najmniej zbliżonym do rzeczywistego. Da nam to zasadniczą przewagę nad potencjalnym adwersarzem czy potencjalnymi adwersarzami, ponieważ będziemy pozyskiwać takie informacje znacznie wcześniej i będziemy bardziej proaktywni, a mniej reaktywni.”

• płk SG Mariusz Kijowski, KGSG: „Budujemy suwerenność technologiczną tam, gdzie mamy kompetencje i możliwości od wielu lat. To jest pierwszy element, który myślę, że my jako formacja, obchodząca dziś 35-lecie, możemy państwu dać. Możemy też uspokoić, że mamy plany na przyszłość i działamy prewencyjnie. Natomiast na poziomie rządowym zalecałbym ustalenie celów strategicznych, realizowanie ich w długiej perspektywie, z ogromną cierpliwością i z wykorzystaniem odpowiednich narzędzi, tak aby – jak powiedział szef służby ukraińskiej, który składał nam życzenia – nie musieć bronić granic, lecz je chronić.”

• dr Emil Kowalczyk, Orange: „W zasadzie właśnie teraz powinniśmy przygotować pewne rzeczy, przećwiczyć procedury współpracy wojska, służb i przemysłu, żeby w sytuacji, gdy czasu jest bardzo mało, nie wymyślać ich na nowo i nie odkrywać wtedy problemów. Trzeba też przejść przez system legislacji, tak abyśmy mogli współpracować i uczyć się od siebie nawzajem, czerpiąc ze swoich doświadczeń. Nie chodzi o to, żeby korzystać z jakichś informacji wojskowych czy służbowych, ale o to, jak zarządzać tak dużymi informacjami, jak wyciągać z nich to, co ważne, jak podejmować decyzje i jak budować świadomość sytuacyjną, specyficzną dla każdego z naszych obszarów.”

• gen. bryg. SG Dariusz Łukowski, MON: „Dlaczego wykorzystujemy technologie i wdrażamy je na granicy, na morzu i tak dalej? Dlatego, że podstawową słabością jest to, że nie mamy sił i środków, by postawić strażnika granicznego co 50 metrów, który obserwowałby przestrzeń powietrzną i pilnował płotu czy innego ogrodzenia. Szukamy więc rozwiązań technologicznych. Oczywiście takich, które wyręczą ludzi i usprawnią cały system, bo dzisiaj podstawowym wyzwaniem jest demografia. Po prostu nie mamy wystarczającej liczby ludzi, by wszystko opanować i skutecznie synchronizować.”

• gen. bryg. Tomasz Zybiński, Bieszczadzki OSG: „To dosprzętowienie Straży Granicznej już się dzieje i musimy być cały czas na bieżąco doposażani. Nie chodzi przy tym o narzędzia, które stoją na półce, tylko o te, które są nam potrzebne tu i teraz, z uwzględnieniem realnych zagrożeń. Rozwiązania te realizujemy samodzielnie albo przy wsparciu różnych firm, które będą stanowiły dla nas wsparcie w ochronie granicy państwowej. Sztuczna inteligencja, o której również była tu mowa, jest już przez nas wykorzystywana i musi być wykorzystywana. Każda ze służb i firm dysponuje bowiem ogromną liczbą danych i informacji, ale trzeba je przetworzyć, wyciągnąć wnioski i dopiero wtedy możemy mówić o skutecznym działaniu.”

• gen. bryg. w st. spocz. pil. Jan Śliwka, Hertz Systems: „Gdy mówimy o technologiach, musimy też myśleć o tym, jak wykorzystywać je nie silosowo, lecz interoperacyjnie. Nie tylko bilateralnie, ale w szerszym ujęciu i z jasno określonymi celami, którym te technologie mają służyć. Jeśli chodzi o Bałtyk, organizujmy się tak, jak robią to inne państwa Morza Bałtyckiego – może nieco mniejsze, ale czasem zwinniejsze. To jest kolejna ważna kwestia. No i, szanowni państwo, była tu też mowa o sztucznej inteligencji jako narzędziu. Sztuczna inteligencja musi być narzędziem, a nie człowiek narzędziem sztucznej inteligencji. Dlatego musimy niezwykle mocno inwestować w kadry.”

Paneliści

• gen. bryg. rez. Artur Jakubczyk, Prezes, AJ DEFENCE
• płk SG Mariusz Kijowski, Dyrektor Biura Łączności i Informatyki Komendy Głównej Straży Granicznej
• dr Emil Kowalczyk, Dyrektor programu Defence&Security, Orange
• gen. bryg. SG Dariusz Łukowski, Dyrektor Departamentu Strategii Planowania Obronnego, Ministerstwo Obrony Narodowej
• gen. bryg. Tomasz Zybiński, Komendant, Bieszczadzki Oddział Straży Granicznej
• gen. bryg. w st. spocz. pil. Jan Śliwka, Doradca Zarządu, Hertz Systems Ltd.

• Moderator: Karolina Modzelewska, redaktor prowadząca Portal Obronny

*Autorką podsumowania sesji jest Pani Karolina Modzelewska, redaktor prowadząca Portal Obronny